Algoritmen & grondrechten · GRATIS ZELFCHECK
IAMA-scan: de mensenrechtenvragen achter uw algoritme
Een algoritme kan invloed hebben op dienstverlening en beslissingen, ook wanneer het geen AI is. Deze scan helpt een multidisciplinair gesprek over de gevolgen voor mensen voor te bereiden.
Is het probleem concreet beschreven, inclusief een alternatief zonder algoritme?
Maak duidelijk wat het systeem moet verbeteren en waarom een algoritme daarvoor passend zou zijn.
Geen registratie. Uw antwoorden blijven in deze browser en verdwijnen als u deze pagina verlaat. Bij contact kunt u zelf kiezen om een bewerkbare samenvatting mee te sturen. Uw losse antwoorden worden niet meegestuurd. De download maakt u op uw eigen apparaat.
ONDERWERPEN EN WERKWIJZE
Wat onderzoekt deze scan?
De uitslag toont alleen aandachtspunten die volgen uit uw antwoorden. Er wordt geen compliancepercentage berekend.
01Is het probleem concreet beschreven, inclusief een alternatief zonder algoritme?
Maak duidelijk wat het systeem moet verbeteren en waarom een algoritme daarvoor passend zou zijn.
Vervolg bij een aandachtspunt: Beschrijf probleem, beoogd resultaat en ten minste één uitvoerbaar alternatief zonder algoritmische ondersteuning.
02Is duidelijk welke mensen de gevolgen van de toepassing ondervinden?
Denk ook aan mensen die het systeem niet zelf bedienen of niet weten dat het een rol speelt.
Vervolg bij een aandachtspunt: Maak een overzicht van getroffen groepen, hun afhankelijkheid van de dienstverlening en mogelijke indirecte gevolgen.
03Is onderzocht of groepen verschillend of onterecht worden geraakt?
Onderzoek bijvoorbeeld selectiefouten, uitsluiting of ongelijke toegang. Een algemene leveranciersbelofte is geen beoordeling van uw gebruik.
Vervolg bij een aandachtspunt: Organiseer een gerichte beoordeling van ongelijke effecten en verzamel bewijs uit de concrete gebruikscontext.
04Kan uw organisatie begrijpelijk uitleggen welke rol het algoritme speelt?
De uitleg moet aansluiten op de vraag van de betrokkene en de betekenis van de uitkomst.
Vervolg bij een aandachtspunt: Beschrijf hoe u mensen informeert en welke uitleg een medewerker bij een concrete uitkomst kan geven.
05Kan een bevoegde medewerker een uitkomst kritisch beoordelen en ervan afwijken?
Daarvoor zijn kennis, tijd, informatie en werkelijke beslissingsruimte nodig.
Vervolg bij een aandachtspunt: Leg vast wie controleert, welke informatie beschikbaar is en wanneer een uitkomst wordt gecorrigeerd of gestopt.
06Is er een werkbare route voor vragen, klachten en herstel van fouten?
Beoordeel ook of die route bereikbaar is voor mensen die digitaal minder vaardig zijn.
Vervolg bij een aandachtspunt: Ontwerp en test een toegankelijke route om een fout te bespreken en zo nodig te herstellen.
07Zijn meerdere disciplines betrokken en zijn evaluatie- en stopmomenten afgesproken?
Betrek uitvoering, beleid, techniek en juridische expertise, en waar passend mensen die gevolgen ondervinden.
Vervolg bij een aandachtspunt: Plan een IAMA-gesprek en leg verantwoordelijkheden, maatregelen en herbeoordelingsmomenten vast.
Veelgestelde vragen
Is het IAMA alleen bedoeld voor AI?
Nee. Het IAMA is ook bruikbaar voor andere algoritmen. Het helpt de gevolgen voor grondrechten en de afweging rond het gebruik systematisch te bespreken.
Vervangt een IAMA een DPIA?
Nee. De beoordelingen hebben verschillende doelen. Een DPIA onderzoekt persoonsgegevensrisico's; een IAMA kan bredere gevolgen voor mensenrechten behandelen. In een project kan informatie worden hergebruikt, terwijl beide afwegingen afzonderlijk herkenbaar blijven.
Kunnen we deze scan als uitgevoerd IAMA bewaren?
Bewaar hem als eerste inventarisatie. Een volledig IAMA vraagt verdieping, verschillende perspectieven, onderbouwing en vastlegging van afwegingen en maatregelen.
Bronnen en afbakening
Inhoud bijgewerkt op 24 september 2026. De officiële bronnen zijn leidend; de uitkomst is een indicatieve zelfcheck.